WordPress Sitesi Neden Yavaş? Hızlandırma Rehberi

Sitem yavaş şikâyetinin arkasında genelde tek bir sebep olmuyor. Birkaç küçük sorun üst üste bininceye kadar fark edilmiyor, sonra sayfa açılma süresi dayanılmaz hâle geliyor.

Bu yazı sebepleri etki sırasına göre anlatıyor. Sıra önemli: en büyük kazanç genelde en kolay adımda oluyor ve çoğu kişi oradan başlamak yerine doğrudan hosting değiştiriyor.

Önce ölçün

Tahminle müdahale etmek zaman kaybı. Ölçmeden önce cevaplanması gereken sorular: yavaşlık her sayfada mı yoksa belirli sayfalarda mı, mobilde mi masaüstünde mi, ilk açılışta mı yoksa sonraki gezinmelerde mi?

Yönetici paneline giriş yapmışken sitede gezmek yanıltıcı: önbellek eklentileri giriş yapmış kullanıcılar için genelde devre dışı kalıyor. Ölçümü gizli pencerede yapın.

1. Görseller — en yaygın sebep

En sık karşılaşılan durum: fotoğraf makinesinden ya da telefondan çıkan görselin doğrudan yüklenmesi. Ekranda 800 piksel genişliğinde görünen bir görsel, dosya olarak 4000 piksel ve birkaç megabayt olabiliyor.

Yapılması gerekenler:

1. 01Görselleri yüklemeden önce kullanılacak boyuta göre küçültün.
2. 02Sıkıştırın — görünür kalite kaybı olmadan dosya boyutu genelde ciddi ölçüde düşüyor.
3. 03Modern biçimleri kullanın (WebP gibi); aynı görüntü kalitesinde daha küçük dosya üretiyorlar.
4. 04Ekranda görünmeyen görsellerin geç yüklenmesini (lazy loading) açın.
5. 05Arka plan videolarını gözden geçirin — çoğu sitede kazandırdığından fazlasını götürüyor.

Görsel iyileştirmesi genelde tek başına en büyük kazancı veren adım ve teknik bilgi gerektirmiyor.

2. Eklenti yükü

Her eklenti her sayfada kod çalıştırıyor, veritabanına sorgu atıyor ve genelde kendi CSS ve JavaScript dosyalarını yüklüyor. Yirmi eklentili bir sitede bunların toplamı ciddi bir yük.

Yapılacaklar:

• Kullanılmayan eklentileri devre dışı bırakmakla kalmayın, silin.
• Aynı işi yapan eklentileri birleştirin — iki ayrı SEO eklentisi ya da üç ayrı form eklentisi çok yaygın.
• Ağır eklentileri belirleyin. Sayfa oluşturucular ve slider eklentileri en ağır kategoride.
• Yalnızca tek bir sayfada gereken eklentinin diğer sayfalarda yüklenmesini engelleyin.

Bir eklentiyi ileride lazım olur diye tutmak, her ziyaretçiye o eklentinin maliyetini ödetmek demek — üstelik güncellenmediğinde güvenlik riski de oluyor.

3. Önbellekleme

WordPress varsayılan olarak her istekte sayfayı yeniden üretiyor: PHP çalışıyor, veritabanı sorgulanıyor, HTML oluşturuluyor. Önbellekleme bu sonucu saklıyor ve sonraki ziyaretçilere hazır veriyor.

İçeriği sık değişmeyen kurumsal sitelerde etkisi çok büyük. Katmanlar:

• Sayfa önbelleği: en büyük kazancı sağlayan katman
• Tarayıcı önbelleği: tekrar gelen ziyaretçi için
• Nesne önbelleği: veritabanı sorgularını azaltıyor
• CDN: ziyaretçiye coğrafi olarak yakın sunucudan içerik

Önbellekleme kurarken dikkat edilecek nokta: form gönderimi, sepet ve giriş yapılmış kullanıcı sayfaları önbelleğe alınmamalı. Yanlış yapılandırılmış bir önbellek, bir kullanıcının gördüğü sayfayı başka birine gösterebiliyor.

4. Tema

Her şeyi yapabildiğini söyleyen çok amaçlı temalar, kullanmadığınız özelliklerin kodunu da yüklüyor. Bu temalarda demo içeriğiyle birlikte gelen ek eklentiler de yükü artırıyor.

Tema değişimi büyük bir iş; sırf hız için tek başına yeterli sebep olmayabilir. Ama zaten yenileme düşünüyorsanız hafif bir tema seçmek uzun vadeli kazanç.

5. Veritabanı

Yıllar içinde veritabanı şişiyor: yazı revizyonları, silinmiş eklentilerin kalıntıları, geçici kayıtlar, spam yorumlar.

• Eski revizyonları temizleyin ve revizyon sayısını sınırlayın.
• Spam ve çöp yorumları kalıcı olarak silin.
• Süresi dolmuş geçici kayıtları (transient) temizleyin.
• Kaldırılmış eklentilerin bıraktığı tabloları gözden geçirin.

Veritabanı temizliği yapmadan önce mutlaka yedek alın — bu işlemler geri alınamıyor.

6. Hosting

Hosting listenin sonunda çünkü genelde ilk sebep değil. Ama bir noktadan sonra tavan oluyor: paylaşımlı ve aşırı yoğun bir sunucuda her şeyi doğru yapsanız da hız sınırlı kalıyor.

Bakılması gerekenler: PHP sürümü (eski sürümler belirgin biçimde yavaş), sunucu konumu (ziyaretçilerinize yakınlık), disk türü ve kaynak sınırları.

Hosting değiştirmeden önce diğer beş maddeyi tamamlayın. Aksi hâlde aynı sorunları yeni sunucuya taşımış olursunuz.

Hız eklentisi neyi çözmez?

Bir hız eklentisi kurmak sıkıştırma ve önbellekleme gibi işleri kolaylaştırıyor; bunlar gerçek kazançlar. Ama çözemeyeceği şeyler var:

• Çok büyük görselleri gerçekten küçültmez, yalnızca teslimatını iyileştirir
• Ağır bir sayfa oluşturucunun ürettiği şişkin HTML yapısını düzeltmez
• Kötü yazılmış bir eklentinin veritabanı sorgularını hafifletmez
• Yetersiz hosting kaynağını çoğaltmaz

Ayrıca birden fazla hız eklentisini aynı anda kullanmak sık yapılan ve zarar veren bir hata: aynı işi iki kez yapıp birbirlerinin ayarlarını bozuyorlar.

Uygulama sırası

1. 01Ölçün ve mevcut durumu kaydedin.
2. 02Görselleri düzeltin.
3. 03Gereksiz eklentileri kaldırın.
4. 04Önbelleklemeyi kurun.
5. 05Veritabanını temizleyin.
6. 06Tekrar ölçün ve karşılaştırın.
7. 07Hâlâ yetersizse temayı ve hostingi değerlendirin.

Her adımdan sonra ölçmek önemli — hangi değişikliğin ne kazandırdığını bilmezseniz, bir sonraki sefere neyi tekrarlayacağınızı da bilemezsiniz.

Mobil neden daha yavaş?

Ölçüm yaptığınızda mobil sonucun masaüstünden belirgin biçimde düşük çıkması normal ve sebepleri belli:

• Mobil cihazların işlem gücü daha düşük; JavaScript çalıştırmak daha uzun sürüyor
• Mobil bağlantı genelde daha yavaş ve gecikmeli
• Masaüstü için hazırlanmış büyük görseller mobilde de indiriliyor
• Ekranda görünmeyen menü ve slider bileşenleri yine de yükleniyor

Ziyaretçilerinizin çoğu mobilden geliyorsa, iyileştirmeleri mobil ölçüm üzerinden değerlendirmek gerekiyor. Masaüstünde iyi görünen bir sonuç, gerçek kullanıcı deneyimini temsil etmeyebiliyor.

Yazı tipleri ve dış kaynaklar

Sık gözden kaçan bir yavaşlık kaynağı: dışarıdan yüklenen yazı tipleri, ikon setleri ve üçüncü parti betikler. Her biri ayrı bir sunucuya bağlanmayı gerektiriyor ve o sunucu yavaşsa sayfanız da yavaşlıyor.

• Kullanılmayan yazı tipi ağırlıklarını (kalın, ince, italik varyantlar) yüklemeyin
• Yazı tiplerini kendi sunucunuzdan sunmayı değerlendirin
• Tüm ikon setini yüklemek yerine yalnızca kullandığınız ikonları alın
• Sohbet, harita ve analiz betiklerini gerçekten gerekli olduğu sayfalarda yükleyin

Son madde özellikle önemli: canlı destek widget'ı ve gömülü harita, tek başına birçok eklentiden daha ağır olabiliyor.

Hız iyileştirmesi güvenliği bozmasın

Hızlandırma çalışmasında sık yapılan riskli kısayollar var. Kaçınılması gerekenler:

1. 01Güncellemeleri kapatmak. Eski sürüm hızlanma sağlamıyor, yalnızca açık bırakıyor.
2. 02Güvenlik eklentisini yük diye kaldırmak. Yükü varsa yapılandırması gözden geçirilmeli.
3. 03Bilinmeyen kaynaklardan indirilen ücretsiz premium temalar. Hızlı görünüp içinde zararlı kod taşıyabiliyor.
4. 04Önbelleği yönetici ve form sayfalarında da açmak — kullanıcı verisi karışabiliyor.

Dördüncü madde en somut zararı üretiyor: yanlış yapılandırılmış bir önbellek, bir ziyaretçiye başka birinin sepetini ya da form bilgisini gösterebiliyor.

İyileştirmeyi kalıcı kılmak

Hızlandırma tek seferlik bir iş değil. Site zamanla yeniden yavaşlıyor: yeni eklentiler ekleniyor, yeni görseller yükleniyor, veritabanı büyüyor.

Kalıcı düzen için üç alışkanlık yeterli: yeni görselleri yüklemeden önce küçültmek, eklenti eklerken bir öncekini gerçekten kullanıp kullanmadığınızı sormak ve üç ayda bir ölçümü tekrarlayıp önceki sonuçla karşılaştırmak.

Özet

Yavaşlığın en yaygın sebebi büyük görseller, ikincisi eklenti yükü. Önbellekleme kurumsal sitelerde büyük kazanç veriyor. Hosting değişimi çoğu zaman ilk değil son adım olmalı.

Sitenizin neden yavaş olduğunu ölçüp hangi adımın en çok kazandıracağını çıkarabiliriz — gereksiz hosting yükseltmesi önermeden.